كرده است كه بخلق خود نعمت ببخشد . و بقولى يعنى بمردم پاداش بدهد . برخى گويند : منظور اين است كه او بر خود لازم كرده است كه مردم را مهلت دهد تا در صدد تدارك گذشته بر آمده ، از گناهان خود توبه كنند . كلبى گويد : منظور اين است كه خداوند بر خويشتن لازم كرده است كه امت محمّد را مثل امتهاى ديگر در برابر گناهان دچار عذاب نكند و آنها را بكيفر تكذيب گرفتار نسازد ، بلكه تا روز قيامت مهلت دهد . لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ : آرى رحمت او نسبت به شما مردم اين است كه تا روز قيامت به شما مهلت مىدهد ، آن گاه شما را جمع و به اعمال شما رسيدگى مىكند . اين جمله ، همانطورى كه گفته‌ايم ، « الرحمه » را تفسير مىكند . مقصود اين است كه گنهكار از اين مهلت ، استفاده كند و نادم و تائب شود . برخى گويند : اين جمله ، خطاب بمنكرين قيامت است . يعنى : ميان شما و روز قيامت كه منكر آن هستيد ، جمع خواهيم كرد و در آن روز تمام نسلها بيك جا مىآوريم . لا رَيْبَ فِيهِ : روز قيامت ، همان روزى است كه : در بارهء آن ترديدى نيست . ممكن است گفته شود : چگونه مشركين را از روز قيامت مىترساند ، حال آنكه آنها منكر قيامت هستند و كسى كه منكر چيزى هست ، از آن نمىترسد ؟ پاسخ اين است كه : در حقيقت خداوند ميخواهد آنها را الزام كند كه قيامت حتمى است . وانگهى اين مطلب بدنبال دليل قيامت ذكر شده و صحيح است . ديگر اينكه : در اينجا بطور مطلق ، از قيامت نفى شك و ترديد شده است ، در حالى كه مردم كافر در بارهء آن شك و ترديد دارند . لكن بايد توجه داشت كه حق ، حق است ، خواه كسى در باره آن ترديدى داشته باشد يا نه . از طرف ديگر ، دلايل طورى بيان شده‌اند كه جايى براى شك و ترديد باقى نميگذارند ، زيرا نعمتهاى دنيا هم براى نيكوكاران است هم براى بدكاران ، بنا بر اين بايد جاى ديگرى باشد كه ميان بدكاران و نيكوكاران فرق گذاشته شود . دليل ديگر اين است كه : تكليفات الهى پاداش لازم دارند . از آنجا كه دادن پاداش در اين جهان ممكن نيست ، زيرا پاداش بايد خالى از